Het schieten van mortierbommen
In deze thread proberen we zo uitvoerig mogelijk uit te leggen hoe je het veiligst mortierbommen schiet.
De volgende info is een compilatie van posts van een aantal ervaren members. Met name Fireworks154, Flashman, Xavier, Ivanhoe wil ik hiervoor bedanken, en natuurlijk niet te vergeten alle anderen die informatie hebben bijgedragen
Ten eerste raden we het schieten van mortierbommen aan iedereen af !!! Mortierbommen zijn illegaal in Nederland en dus verboden voor iedereen die geen professionele vuurwerker is. Bovendien behoren mortierbommen tot de allergevaarlijkste stukken vuurwerk die er zijn. Sommige hebben meer kracht dan een hadngranaat. Als het misgaat met deze stukken vuurwerk gaat het goed mis, en zijn de gevolgen vaak niet te overzien.
Ook willen we de mensen erop wijzen dat, als ze mortierbommen aangeboden krijgen ze NIET TE KOPEN omdat me zich als amateur niet bezig moet houden met een vuurwerkstuk wat voor de professional bedoeld is. Voor de amateur is het gevaar meestal te groot omdat de vele risico's en aspecten die erbij komen kijken vaak niet kunnen worden gerealiseerd.
Maar toch zullen er mensen zijn die ze gekocht hebben. Om het gevaar te minimeren hebben wij ervoor gekozen om juist voor deze mensen toch de belangrijke info weer te geven. Maar onthoud goed dat je na het lezen van de tips niet gelijk bevoegd bent om ze te schieten. De theorie is altijd een ander verhaal dan de praktijk. Ga er dus niet te laks mee om nadat je de info op deze site hebt gelezen.
Het zo veilig schieten van mortierbommen gaan we in deze stappenplan uitgeleggen:
Inhoud:
1. De mortier, welke materialen zijn (niet) geschikt
2. Het voorbereiden van de mortier
3. Het bevestigen en beveiligen van de mortier
4. De afschietplaats
5. Het voorbereiden van de mortierbommen
6. Aansteekmiddelen
7. Het laden van de mortier(en)
8. Het herladen van de mortier(en)
9. Vóór het schieten
10. Tijdens het schieten
11. Na het schieten
12. Slot
1. De mortier: Welk materiaal moet je juist WEL gebruiken als mortier?
Glasvezelbuizen
Glasvezel-mortieren in verschillende maten. Deze zijn van een bedrijf wat ook vuurwerk maakt/importeert.
Deze buizen bestaan uit kunststof welke door een groot aantal interne glasvezels versterkt is. Ze worden vaak speciaal voor dit doeleinde gemaakt en zijn uitermate geschikt om als mortier te gebruiken. En nadeel is dat deze buizen meestal niet goedkoop en niet overal te vinden zijn, je zult er dus goed naar moeten zoeken.
Aangezien er ook van de glasvezelbuizen weer meerdere versies te koop zijn is het de vraag welke glasfiberbuizen nou juist geschikt zijn voor het schieten. Let er wel op dat niet elke glasvezelbuis geschikt is, je kan het beste voor eentje kiezen die door een vuurwerkbedrijf wordt gemaakt of geimporteerd:
Producenten of bedrijvem die zich met vuurwerk bezig houden hebben hun eigen buizen Voorbeelden zijn WECO, De Kruiterij, Pyro-Art enz.
Normaal zijn de stoppen er ook al bij meegegoten dus zit je niet met het probleem er zelf nog een stop in te moeten zetten.
Hier zie je de eindstop/eindplaat van een glasvezelmortier
Met glasvezel versterkt kuntstof kan wel splinteren bij een mortarburst, maar de splinters komen niet ver omdat ze zo licht zijn en weinig energie op kunnen nemen. De splinters vormen bij glasvezel dus een realtief klein gevaar.
Bij een mortarburst zal de buis scheuren en niet in grote stukken breken. Dit wordt veroorzaakt door de glasvezels die erin verwerkt zitten. Deze vormen namelijk een zeer stabiel geheel.
De buizen zijn er in vele verschillende kalibers voor elke maat is er vaak ook wel een glasfiberbuis.
Hier zie je de wanddikte van een normale glasvezelmortier
Voor het schieten van cilinderbommen boven de 4'' heb je weer speciale buizen nodig omdat cilinderbommen over het algemeen meer liftcharge nodgi hebben. Optimaal zijn hier speciale versterkte glasvezelbuizen, die onder andere bij Pyro Art berkrijgbaar zijn. De wand en de bodem zijn hier bijna dubbel zo dik uitgevoerd als bij de normale glasvezelbuizen..
HDPE oftwel PE-100/80
Dit zijn buizen gemaakt uit een soort kunststof (High Density Poly Ethylen) die tevens zeer sterkt is. Ze worden gemaakt voor meerdere doeleinden zoals ondergrondse gas- en waterleidingn. Deze buizen brengen geen scherven terweeg en scheuren bij een mortarburst alleen maar open en “bulken uit”.
Het nadeel van deze mortieren is dat je in 90 % van de gevallen de stoppen er nog in moet zetten, wat overigens ook weer een verhaal voor zich is. Er zijn wel HDPE buizen met stop, deze is in dit geval met een speciale methode aan de buis zelf gelast, maar deze zijn uiterst zeldzaam. Ga er maar van uit dat je deze niet gaat tegenkomen
Het beste en sterkste soort HDPE wat je kan gebruiken is PE-100. HDPE buizen worden onderverdeeld in verschillende klasses die elk een verschillend hoog maximum aan druk aankunnen. PE100 is de sterkste klasse en is ook geschikt om cilinderbommen mee te schieten.
PE-80 behoort to een iets minder sterke klasse maar is nog sterk genoeg om normale mortierbommen mee te schieten. Als je cilinderbommen wilt gaan schieten kan je beter voor PE100 gaan. De liftcharge heeft bij deze bommen meer kracht.
HDPE kun je herkennen aan zijn zwarte kleur maar ook zijn ze er in transparante kleur. Ook vind je ze soms in de kleur blauw. Maar de gebruikelijkste zijn de zwarte buizen, soms met een kleurstreep voorzien.
Ook kun je op de buis lezen van welke sterkte de buis is en welke diameter die heeft. Onthoud goed dat het bij kuntstof ALTIJD om de BUITENDIAMETER gaat. De wandsterkte zul je er dus nog twee maal vanafmoeten trekken.
Deze buizen kun je het makkelijkst bij een installatiebedrijf aantreffen. Vaak verkopen ze deze alleen op rollen van tientallen meters aan grootverbuikers. Een goede tip is om netjes naar zaagresten o.i.d. te vragen.
Karton
Sommige kartonsoorten zijn geschikt voor het gebruik als mortier. Je hebt twee grote groepen en dat zijn de gedraaide en de niet gedraaide kartons. Niet gedraaide buizen zijn veel sterker dan gedraaide buizen en kunnen meerdere keren als mortier gebruikt worden. Let er wel op de de buis behoorlijk dikwandig is, d.w.z minimaal 5 mm voor de gebruikelijke kalibers.
Hier zie je een aantal dikwandige kartonnen mortieren, die al in een rek zijn geplaatst.
De gedraaide buizen zijn stukken minder sterk omdat er altijd schuine naden inzitten, welke een gevaarlijk zwaktepunt vormen. Ook moet je hiervoor voor een nog dikkere wand kiezen. 10 mm wandsterkte is aan te raden. Wij adviseren deze maximaal een keer te gebruiken en dan weg te doen en een nieuwe te gebruiken voor de volgende mortierbom. Gedraaide buizen zie je vaak in batterijvuurwerk, en daar krijgen ze ook maar een mortierbom of bombette te verduren. Voor meer zijn ze niet gemaakt, gebruik ze daarom ook niet voor meer als een schot.
Een groot nadeel van karton is dat de buizen vocht aantrekken en vasthouden. Dit heeft ten gevolge dat de buis gaat vervormen. In dit geval mag de buis niet en nooit meer gebruikt worden. Voorkomen kan je dit door de buis nooit direct in de grond te plaatsen, maar met een bijvoorbeeld een plastic zak te beschermen.
Staal zonder lasnaad
Je kan stalenbuizen ZONDER lasnaad gebruiken, deze zijn zeer sterk en daarom geschikt. Ze worden uit een stuk staal getrokken/gegoten en niet gewalst zoals de buizen met lasnaad Als je gaat schieten met stalen buizen moet je de mortier helemaal ingraven en het stuk wat dan eventueel uit de grond uitsteekt omringen met zandzakken. Mocht je nu met een mortarburst te maken krijgen heb je in ieder geval geen last van de gevaarlijke scherven die een stalen buis kan produceren. Let er wel op dat de buis glad is en geen ruwe onevenheden op de oppervlakte bevat. Is de buis ruw, mag deze niet gebruikt worden.
1. De mortier: Welk materiaal moet je juist NIET gebruiken als mortier?
Aluminium
Er zijn een aantal speciale legeringen aluminiumbuizen die ook te gebruiken zijn als mortier. In praktijk kom je deze helaas nauwelijks tegen en zul je ze niet kunnen bemachtigen. Kies dus niet voor aluminium en ga opzoek naar een andere geschikte soort. Neem geen onnodige risicos die ontstaan, als je alumnium gaat gebruiken waarvan je niet zeker weet dat het geschikt is.
PVC, PP, LDPE en normaal PE
PVC, PP en LDPE zijn in geen geval te gebruiken deze kunnen de krachten van de bottomshot niet houden. Normaal PE is ook niet te gebruiken. Dit is veel minder stevig, dan HDPE. De genoemde kunststoffen zijn namelijk veel te bros en zullen bij een mortarburst in duizenden kleine stukjes splinteren. Kortom levensgevaarlijk en nooit te gebruiken. In tegenstelling tot staal, wat ook kan splinteren kunnen buizen vervaardigd van deze soorten kunststof veel minder druk hebben, voordat ze uitelkaar breken.
Staal met lasnaad
Ook zijn stalenbuizen MET lasnaad niet te gebruiken omdat de buis het minst sterk is bij de naad en daar juist scheurt bij langdurig gebruik. Er zijn zuid-europeze specialisten die dit wel gebruiken maar in Nederland wordt dit niet gedaan, omdat een te groot gevaar gevormd wordt.
Andere metalen zoals bijvoorbeeld koper
Koperen buizen zijn niet gebruiken door een te vaak dunne wand en een niet hoog genoege sterkte van het metaal. Dit geldt overigens ook voor andere niet genoemde metaalsoorten. Deze zijn allemaal te gevaarlijk. Gebruik ze dus nooit.
2. Voorbereiding van de mortier
Als jke een geschikt materiaal gevonden hebt moet je de buis nog voorbereiden voordat je gaat schieten. Mits er nog geen stop inzit, moet die er nog in gezet worden en de buis moet de juiste lengte hebben.
De eindstop
De eindstop van de mortier zorgt ervoor dat de mortierbom bij het ontploffen van de lifcharge zich ergens tegen af kan zetten om zo in beweging te komen. Logisch dat er een grote kracht op de stop komt te staan. Hij moet dus perfect in de buis passen, dus egaal rond zijn, zodat er geen kieren ontstaan. Bovendien moet de stop zeer dik zijn omdat hij anders door de enorme kracht van de lifcharge kan breken.
De dikte van de stop is vrij simpel te bepalen: Je meet de binnediameter op in millimeter en dat moet gelijk de dikte worden voor de stop. Een voorbeeld: Een buis van 3 inch heeft een binnendiameter van ongeveer 75 mm. De stop moet dus ook een dikte van minimaal 75 mm hebben, anders is het gevaar van breken aanwezig.
De stop kan je het beste vervaardigen uit een epoxyhars waarmeer je de buis vult. Dit is de stevigste manier om een stop te maken, maar deze methode heeft ook een groot nadeel. Dat is de epoxy zelf, welke erg kleverig is en vaak moelijk te hanteren is.
Daarom kun je ook voor een andere methode gaan. Je kunt meerdere (bij voorkeur watervaste) multiplexplaten op maat zagen en opelkaar lijmen met een stevig/sterk lijmsoort zoals twee-componenten lijm. Deze cilindervormige stop zet je dan in de buis. Daarna lijm je hem nmet dezelfde lijmsoort in buis vast, dit vult additioneel ook nog eens de laatste onevenheden op en schroeft of spijkert hem vast. Overdrijf het niet, 4-6 lange schroeven zijn voldoende. Plaats de schroeven niet op een hoogte omdat ze elkaar anders in de weg zitten.
Als je goed met epoxy overweg kunt is dit altijd de beste optie omdat epoxy ten eerste niet zo snel wegrot als hout en ten tweede je geen schroeven in je moertier verwerkt hebt die een gevaarlijk projektiel kunnen worden.
De buislengte
De correcte buislengte zorgt ervoor dat de mortierbom op de juiste hoogte explodeerd. Daarom speelt zij ook een zeer belangrijke rol. De fabricant van een mortierbom berekent de hoeveelheid liftcharge zo dat de mortierbom bij de juiste mortierlengte op het hoogste punt ontploft, dus eigenlijk op het punt dat de bom even stilstaat in de lucht, voordat hij weer naar beneden valt. Maak de buis daarom nooit te kort, dan kan de bom veel te laag ontploffen, wat behoorlijk gevaar kan opleveren. Hieronder een lijst van de aanbevolen buislengtes van de volgende kalibers. Let er wel op dat de buislengte exclusief stop zijn Dus mocht er nog geen stop in de buis zitten, moet je bij het kopen de dikte van de stop nog bij de aangegeven waardes rekenen.
2.5'' = 50 cm
3'' = 50 cm
4'' = 58 cm
5'' = 77 cm
6'' = 93 cm
8'' = 123 cm
10'' = 130 cm
12'' = 140 cm
Een voorbeeld: Als je een buis hebt van een 3'' moet de lengte 50 cm zijn. De dikte van de stop moet 75 mm zijn, dus wordt de totale lengte van de buis 57.5 cm.
3. Het bevestigen en beveiligen van de mortier
Als je een of meerdere geprepareerde mortieren hebt moet je ervoor zorgen dat je deze zodanig vastzet dat omvallen onmogelijk is. Bij stalen mortieren moet je er verder ook voor zorgen dat eventuele splinters opgevangen worden door een omringend materiaal.
Voor het vastzetten bestaan een aantal mogelijkheden, bedenk voordat je je aan een methode waagt dat het erom gaat de mortieren zuo vastzet dat nimmer om kunnen vallen. Het moet voor 100% procent uitgesloten zijn, dat de mortier door welke omstandigheden dan ook omvalt. Een mortierkist die omvalt is een van de gevaarlijkste dingen die er kunnen gebeure. Dit kan ernstige gewonden tot gevolg hebben, ook doden zijn mogelijk, afhankelijk van het type mortier.
Het bevestigen aan een verankerd paaltje
Je kan een enkele mortier vastzetten door op een zachte maar toch houvast gevende ondegrond een stevig paaltje zodanig in de grtond te slaan dat deze zogoed als niet meer te bewegen is. Hieraan kan je door middel van spanbanden de mortier bevestigen. Soms vind je tussen al het straatmeubilair geschikte paaltjes. Deze zijn alleen te gebruiken als ze qua lengte niet boven de mortier uitkomen en bovendien vertikaal recht zijn. Een paaltje wat schuin afloopt is niet geschikt. Een nadeel van de paaltjes is dat ze bijna altijd veel te dicht bij gebouwen, autos of dergelijke staan. Te gevaarlijk dus.
Het omringen met zware zandzakken
Je kan een enkele mortier ook met van zeer zware zandzakken omringen. Let er wel op dat de mortier altijd rechtop staat. De zandzakken moet wel degelijk zijn, zakjes van 10 kilo voldoen niet, je kan beter voor 30 kg zakken gaan. Juist bij zandzakken is het extra belangrijk dat je na elk schot controleerd of de mortier nog stevig en recht staat: Ook zware zandzakken willen noge wel eens verschuiven.
Het ingraven van de mortier
Deze methode is eigenlijk de enige veilige methode als je met stalen mortieren schiet. Je hebt wel een geschikte plaats nodig, en op oud en nieuw wil het nog wel eens voorkomen dat de grond bevriest. Houd hier rekening mee. Bij deze methode moet de mortier tenminste voor ¾ ingegraven zijn. Meer is beter, minder mag niet. Bij staal moet je ervoor zorgen dat het uitstekende deel van de mortier nog eens extra met zandzakken omringd wordt om eventuele splintervorming bij een mortarburst tegen te gaan.
Als je wilt herladen zul je hier extra rekening mee moeten houden. Deze methode is niet geschikt voor de herlaadmethode omdat je de mortier niet constant in en uit kan graven.
Het plaatsen van de mortier in een stevige bak met zand
Het is ook mogelijk je mortier in een grote bak met zand te plaatsen. Hierbij praten we over een bak met de maat van een speciekuip, dus geen normale 12 liter emmer. Het gewicht van de met zand gevulde speciekuip moet zeker 20 kilo bedragen. Ook hier geld: hoe meer hoe beter. Gebruik als vulmateriaal enkel en alleen zand en geen kiezelstenen of andere soorten granulaat. Dit kan voor gevaarlijke projectielen zorgen.
Het plaatsen van de mortieren in een “schietkist” of “mortierkist”
Je kan voor de mortieren een constructie bouwen van houten balken, waarin de buizen zeer vast staan. Deze optie is vooral geschikt voor mensen die meerdere mortieren hebben. Je kan deze dan in één kist zitten. Zorg ervoor dat de buizen vast staan en vooral open staan. IN geval van een mortar burst, waarbij de mortier het niet houdt is er sprake van enorme drukopbouw. Mits je de kist van platen hout vervaardigd heb welke de buis van alle kanten omringen, bestaat het gevaar dat deze platen hout worden weggeblazen en versplinterd. Dit kan gevaarlijke projectielen, of houten splinters veroorzaken.
Let er ook dat je de kist goed moet vast zetten. Dit kan je doen door de kist met spanbanden aan stevige opjecten vestmaakt zoals 4 paaltjes die je in de grond slaat en waaar de kist met spanbanden aan bevestigt.
Als je meerder schietkisten hebt kun je deze het beste verbinden om een groter grondoppevlakte te verkrijgen en zo een stevigere constructie te creeren.
[i]Hier zie je een aantal fotos van goede constructies van mortierkisten.[/]
Deze kun je het beste met elkaar verbinden zoals dat hier bv met spanbanden is gedaan
Het is uit den boze je kist en/of je mortier met stenen vast te zetten. In geval van een mortarburst kunnen deze weggeslingerd worden, wat een groot gevaar kan vormen. Bovendien kunnen stenen ook “wegtrillen” naarmate meerdere schoten elkaar opvolgen. Dit heeft ten gevolge dat je kist niet meer gezekerd staat en dus om kan vallen
4. De afschietplaats
Voor mortierbommen gelden strenge regels, wat betreft de zekerheidsafstanden. Deze zijn vele malen hoger als bij ander vuurwerk omdat mortierbommen een veelvoud aan kracht bezitten. De genoemde afstanden gelden altijd. Kan je deze afstanden niet garanderen kan je niet veilig schieten. De veiligheidszone is een kring van onderstaande diameter waarin zich geen mensen mogen bevinden en het liefst ook geen materiaal zoals het schieten op een groot oppervlakte doen waar geen huizen of bomen in de weg staan die voor problemen kunnen zorgen.
Hier de afstanden die gelden voor het publiek of eigenlijk voor alle personen. Gemeten wordt deze vanaf de mortier.
1.5'' = 38 meter
2'' = 50 meter
2.5'' = 63 meter
3'' = 75 meter
4'' = 100 meter
5'' = 125 meter
6'' = 150 meter
8'' = 200 meter
10'' = 250 meter
12'' = 300 meter
Dit zijn de veiligheidsafstanden die ook in landen als Duitsland en Frankrijk gehanteerd worden. Ze worden berekend door het kaliber in mm als veiligheidsafstand in meters te nemen.
Bij veel wind dienen de veiligheidsafstand van het kaliber dat je schiet te worden verlenngt met 20 meter. Onderschat de kracht van de wind niet dan kan al snel enkele tientallen meters verschillen. Als de wind windkracht 6, of meer heeft is het schieten van mortierbommen van welk kaliber dan ook te gevaarlijk.
Heb je deze ruimte tot je beschikking moet de afschietplaats nog aan een aantal eisen voldoen. Je moet hem ten alle tijden goed in het oog kunnen houden. Verder moet je ervoor zorgen dat tijdens het schieten niemand binnen de veiligheidszone komt. Het is aan te raden hiervoor wat hulpkrachten de gebruiken, aangezien je jezelf als schieter vol op het schieten zelf moet concentreren.
5. Het voorbereiden van de bommen
Mortierbommen zijn voor professioneel gebruik gemaakt. Daarom zit er in de meeste gevallen ook geen lont op, zoals je dat kent van legaal vuurwerk of Belgisch feestvuurwerk. Aan mortierbommen zit altijd een lang stuk “kartonnen lont”. Dit wordt piped match genoemd en bestaat uit een katoenen draad die door buskruit is gehaald. Deze word omhuld door een kartonnen buisje. Let op met dit soort lont, het is schietlont, steek je het direct aan, wordt de mortierbom in een fractie van een seconde ontstoken. Het kan gebeuren dat de bommen door de producenten al van een klein stukje groene visco lont voorzien worden, maar dit is sowieso te kort. Daarom zul je de lont altijd moeten verlengen.
Keuze van de extra lont
Je moet een lontsoort kiezen welke langzaam brandt en betrouwbaar is. Afhankelijk van de brandsnelheid moet je de lengte van de extra lont kiezen. Gebruikelijk is een stuk van minimaal 40 cm. Meer is ook hier beter. Maar overdrijf het niet. De lont zorgt ervoor dat jij als schieter genoeg tijd hebt om op veilige afstand te komen. Denk hier altijd aan. Geschikt zijn in principe alle types lont, die een afbrandsnelheid van rond minimaal 40sec/m. Je kan ook voor een snellere soort kiezen, maar dan moet je de lont stukken langer maken, wat vaak onhandiger is. De lont die het meest wordt is de zogenaamde Visco lont. Meestal is deze groen. Bij de meesten is dit soort al bekend van andere stukken vuurwerk. Viscolont kan je kopen per rol of meter stukken. Ga niet stukken lont uit romeinse kaarsen of andere stukken vuurwerk halen, je weet nooit hoe snel deze afbranden en bovendien is het niet toegestaan en gevaarlijk vuurwerk uitelkaar te halen. Bedenk als je lont gaat kopen, dat je !
voor een groter aantal mortierbommen ook meer lont nodig hebt.
Het verlengen van de lont
Op de piped match zit meestal een beschermkapje van plastic. Dit haal je eraf. Als het goed is zie je nu de zwarte lont in het kartonnen buisje lopen. Hierna neem je het prepareerde stuk visco (of ander lont, zie boven) en schuif je het een aantal centimeters in deze buis. Daarna bevestig je het nog eens extra met tape. Schilderstape voldoet, en is ook nog eens goedkoopt. Overdrijf het niet met tape en doe er net zoveel op dat de verlenglont vast zit. Ga niet de hele lont omwikkelen, dan brandt de lont veel sneller af omdat hete gassen niet kunnen ontsnappen.
Het beste is om al je mortierbommen van te voren voor te bereiden zodat je niet in het donker op de avond met problemen komt te zitten.
6. Aansteekmiddelen
Voordat je kan schieten heb je natuurlijk ook voor mortierbommen een aansteekmiddel nodig. Een aansteker is niet betrouwbaar en de valm is onberekenbaar bij het ontsteken van de lont. De normale katoenen lontjes die je bij elke Nederlandse vuurwerkzaak kunt krijgen zijn al wel veiliger, maar vaal gloeien deze ook erg onregelmatig en moet je de gloeipunt extra aanblazen.
Er bestaat een optimaal aansteekmiddel en dat is de zogenaamde pyrotorch. Dit zijn 30 cm lange staafjes. Deze produceren ongeveer 5 minuten lang een kleine bengaalse vlam van ongeveer 4 cm. Hiermee gaat de lont het beste aan. Je hebt deze pyrotorches van verschillende merken zoals Broekhoff en Weco.
7. Het laden van de mortier met een mortierbom
Als je alle stappen hebt gevolgd kan je veilig mortierbommen gaan schieten. Hiervoor moet de mortierbom in de mortier zelf geplaatst worden. Doe dit pas als je gaat schieten, voorgeladen mortieren zijn nog gevaarlijker als losse mortierbommen, omdat ze niet alleen exploderen maar ook nog eens de mortierbom tientallen meters ver weg schieten. De mortierbom is een bol met een zakje van karton erondergeplakt. In dit zakje zit de stuwlading oftewel liftcharge. Het is uiterst belangrijk dat deze altijd op de bodem van de mortier staat. In volgorde is het dan van onder naar boven: De bodem van de mortier, het zakje met de stuwlading en als laatste de bom zelf. Deze volgorde moet altijd gelden, anders ontstaat er altijd een gevaarlijke mortarburst.
Zo wordt een normale mortierbom in een mortier geladen
Sommige bommen hebben een opstijgeffect (meestal een tail oftewel staart). Deze zit in de oranje bult verwerkt. Deze bommen moeten net als normale bommen worden geladen. Laat je niet misleiden door de tail.
Controleer altijd eerst of er zich in de mortier geen obstakels bevinden en de mortier helemaal leeg is. Bovendien moet je eropletten, dat de stuwlading niet beschadigd is en er geen buskruit uitkan lopen. Is dat wel het geval dan mag de bom niet geschoten worden. Daarna laat je de bom voorzichtig aan de lont met de stuwlading naar beneden in de mortier zakken. Bij grote bommen is er vaak een extra koord aangebracht om de mortierbom te laten zakken. Als je voorhanden is, gebruik het dan ook.
Bij het laten zakken moet je erop letten dat de bom zonder moelijkheden de mortier in glijdt.
Moet je kracht aanwenden om de bom erin te krijgen, is de mortier te smal en kan deze niet gebruikt worden.
De bom moet tot de bodem in de mortier gezakt laten worden
Na het laden moet de mortier er ongeveer zo uitzien, de schietlont steekt altijd uit. Bij deze foto is de lont nog niet verlengt. Voor het schieten moet dit natuurlijk nog gebeuren.
Als je meerdere mortierbommen doorgelont hebt, bijvoorbeeld in een schietkist. Of als je simpelweg alles voorgeladen hebt en dan een voor een wilt afsteken, is het belangrijk dat je na het laden en doorlonten alle mortieropeningen en lonten door middel van alufolie beschermd tegen vonken. Deze ontstaan bij de lancering van eerdere mortierbommen en kunnen mits geen er geen bescherming is de latere mortierbommen vroegtijdig doen ontsteken. Dit mag nooit gebeuren en kan tot ongecontrolleerde ontstekingen leiden. Bovendien moet bij een doorgelonte mortierkist extra aandacht aan de stabiliteit worden besteed. Deze mag nooit omvallen.
Na het laden geldt er een grote regel: Kom nooit met enig lichaamsdeel boven de mortier. Dit klingt overdreven, maar dient altijd in acht worden te genomen. De meest ongelukken zijn juist gebeurd omdat mensen hun lichaam boven de buis hielden en de mortierbom onverwacht tot ontsteking kwam. Verder mag er nu niemand behalve de schieter meer in de buurt komen van de mortieren, de veiligheidsafstanden dienen vanaf het moment van laden in acht te worden genomen.
Een cilinderbom wordt zo in de mortier geladen
Ook de cilinderbom moet op de bodem van de mortier komen te staan bij het laden
8. Het herladen van de mortier
Hoewel dit voor de profs verboden is, komt het nog vaak voor bij de amateur. Eigenlijk dien je voor elke mortierbom die je op een avond gaat schieten een eigen mortier te hebben. Helaas wordt dit aantal bij een normale kist mortierbommen (bij 4 inch bijvoorbeeld 36 stuks) als snel heel groot. Voor vele amateurs is dit grote aantal niet haalbar en wordt er daarom voor het herladen gekozen. Dit herladen brengt een aantal extra gevaren met zich mee. Daarom moet er bij deze manier van schieten extra aandacht aan de veiligheid worden besteed.
Zodra een mortierbom in een mortier is ontstoken wordt de buis in behoorlijke mate opgewarmd. De hete gassen die de mortierbom uit de buis stuwen hebben een temperatuur van boven de 1000°C. Daarom moet je voordat je gaat herladen minimaal 10 minuten wachten. Bovendien moet je eropletten dat zich geen gloeiende resten meer in de mortier bevinden. Bij de lancering blijft namelijk bijna altijd een groot deel karton van de liftcharge in mortier liggen. De buis moet goed uitgeklopt worden en daarna met een vochtig doek schoongeveegd worden zodat je goed ziet of er niet toch nog een gloeiend deeltje ergens izt. Bovendien maak je de mortier zo ook weer gladder van binnen. De bom zal makkelijker vliegen. Deze stappen moeten bij iedere herlading herhaald worden, doe je dit niet loop je groot gevaar dat de mortierbom direct wordt ontstoken door overgebleven gloeiende deeltjes.
De herlaadmanier blijft altijd tweede keus. Schieten volgens de een mortier – een bom methode is veel veiliger. Bedenk ook dat je honderden euros aan de bommen uitgeeft, dan kunnen er ook nog wel een paar euros aan de buizen besteed worden.
9. Vóór het schieten
Het is belangrijk dat je nog even voor ogen haalt dat jij de enige bent die verantwoordelijk zal zijn voor eventuele gevolgen van jou mortierbommen. Mocht er iemand of iets tot schade komen, ben jij diegene die ervoor op moet draaien. Bedenk ook dat je illegaal bezig bent. Mocht er iets misgaan, betaalt geen verzekering de kosten en vergoedingen. Denk er nog een keer over na of het het wel waard is zulke grote risicos te nemen.
Bedenk ook waarom je eigenlijk mortierbommen wilt schieten. Vaak kunnen mensen niet eens een duidelijk antwoord hierop geven. Als je schiet om indruk te maken op anderen, ben je fout bezig. Je kan dan beter niet schieten.
Maak een checklist met de belangrijkste dingen, je kan hiervoor deze informatie als voorbeeld nemen. Zo kun je altijd nagaan of je iets vergeten bent. Logisch dat dit niet mag gebeuren. Controleer daarom alles dubbel.
Voordat je hierna aan de slag kan gaan met het schieten dien je een aantal voorzieningen te treffen om veiligheid te waarborgen.
Bekijk eerst goed de gebruiksaanwijzing van de mortierbommen, meestal staan de belangrijkste feiten hier nog een keer kort uitgelegd. Bovendien staat het effect er meestal ook opgedrukt.
Hier zie je de gebruiksaanwijzing van een normale mortierbom, meestal is deze niet zo uitgebreid.
Zorg ervoor dat je altijd een zaklamp bij de hand hebt, je zult deze bij het schieten in het donker altijd nodig hebben. Je kan ook met kniklichten die je bij de hand hebt de de mortieren, de lonten en omgeving verlichten.
Heel belangrijk is ook, dat je nooit alcohol of drugs nuttigt voordat of tijdens je schiet. Hetzelfde geldt voor medicijnen zoals slaapmiddelen, die je concentratievermogen beinvloeden.
Als je een geschikte afschietplaats hebt, moet je ervoor orgen dat niemand behalve jezelf op deze plek kan komen. Afzetten is de betere keus, maar vaak op oudejaarsavond niet mogelijk. Vraag dan bijvoorbeeld een aantal nuchtere vrienden die erop letten dat niemand op de afschietplaats komt. Besteedt extra aandacht aan kindern. Hun gedrag is vaak onvoorspelbaar. Let hier goed op.
Als je je mortieren in een mortierrack hebt geplaatst, let er dan op als je het rack neerzet en bevestigt, je dit zodanig doet, dat als die alsnog omvalt, het rack zovalt dat het nooit in richting van het publiek kan schieten.
10. Tijdens het schieten
Het aller belangrijkste, ook al klingt het logisch is dat je mortierbommen alleen daarvoor gebruikt, waarvoor ze ook bestemd zijn. Ga nooit rare dingen doen, zoals een mortierbom zonder mortier af te steken. Dit is levensgevaarlijk.
Als je schiet, ben jij de enige die ook echt schiet. Laat niemand anders “voor de lol” de mortierbommen aansteken. De meeste mensen weten totaal niet wat voor kracht erachter zit.
Bij het aansteken, bij voorkeur met pyrotorch, moet je er op letten dat je nooit met een lichaamsdeel boven de mortier komt. Steek de lont altijd met gestrekte arm aan. Neem daarna zo snel mogelijk voldoende afstand.
Als je meerdere shells hebt, houd ze dan altijd goed in de gaten en let erop dat niemand erbij kan. In feite moet je ze zodanig opslaan dat niemand ook maar de gelegenheid heeft om ze te stelen of iets dergelijks.
Veiligheidskleding
Tijdens het schieten mag je nooit kleren van nylon of andere synthetische stoffen aandoen. Deze vatten zeer snel vlam en kunnen smelten. Wie ooit een brandwond met daarin gesmolten plastic heeft gezien, weet waarom je geen nylon mag dragen. Kies daarom voor degelijke katoenen kleren, die het leifst ook nog eens brandwerend zijn.
Dat je geen jassen of truien met kapuchon mag dragen spreekt voorzichzelf.
Het liefst draag je een helm, een brandweerhelm met nekbescherming is optimaal. Een bouwhelm is nog altijd beter dan niets.
Als je voor handschoenen wilt aandoen, let er dan op dat ze niet van plastic zijn. Leren handschoen zijn veruit het best. Let er ook op dat je nog genoeg bewegingsvrijheid voor je vingers hebt.
Een veiligheidsbril klingt misschien overdreven, maar is zeker geen slecht idee. Een enkele vonk kan je je ooglicht kosten. Dan is het een kleine moeite om een brilletje aan te schaffen.
Weigeraars
Als de mortierbom niet wordt ontstoken terwijl je de lont wel hebt aangestoken heb je te maken met een weigeraar. Dit kan meerdere oorzaken hebben. De verbinduing tussen de extra lont en de schietlont kan niet goed verlopen zijn. In dit geval hangt de schietlont nog gewoon buiten de mortier. De schietlont kan uit zijn gegaan. Of de verbinding tussen schietlont en liftcharge kan niet zijn verlopen.
In alle gevallen mag je de mortier niet direct naderen en moet je minstens 15 minuten wachten voordat je actie onderneemt. In deze tijd mag niemand binnen de veiligheidszone komen. De weigeraar kan je het beste in een emmer water dompelen. Niet een tweede maal proberen te ontsteken. Niet doorverkopen of dergelijke.
Deathshell/Blackshell
Hierbij wordt de mortierbom wel goed gelanceerd maar functioneert de ontsteking voor het effect niet. Het gevaarlijke hieraan is dat de bom weer terug naar beneden valt en in sommige gevallen op de grond explodeerd. Heb je alle veiligheidsafstanden in acht genomen is dit geen probleem en kan je het probleem het veiligst oplossen. Ook hier kan je het beste een kwartier wachten en daarna je bom zoeken en in een emmer water dompelen. Nooit een tweede maal proberen te ontsteken. Niet doorverkopen of dergelijke.
Mortar burst
Mocht je te maken krijgen met een mortarburst (het exploderen van zowel de lift charge als ook de breakcharge ín de mortier) moet daarna onderzocht worden of de mortier en de bevestiging van de mortier nog in orde zijn. Bij enige twijfel mogen zowel de mortier als ook de bevestiging niet meer gebruikt worden.
Ongevallen
Mocht er ondanks alles veiligheidsvoorzieningen nog iets misgaan, twijfel dan niet en bel direct 112. Bij zware verwondingen kunnen secondes levens redden. Ga er ook niet van uit dat het jou niet zal gebeuren. Het kan altijd gebeuren. Denk hier altijd aan.
11. Na het schieten
Als je al je mortierbommen hebt verschoten moet je natuurlijk alles weer netjes opruimen en de afschietplaats zo acherglaten als je hem hebt voorgevonden. Daarom moet je bv al het karton wat verspreid ligt weer opvegen, kuilen die je hebt gevgraven dichtgooien, zand wat verspreid ligt weer opvegen. En je mortieren weer veilig opbergen, zodat er niemand mee vandoor gaat. Je kan je mortier na het schieten ook nog eens schoonmaken en controleren op beschadigingen. Mocht de mortier beschadigd zijn is deze niet meer te gebruiken. Hetzelfde geldt voor je mortierkist. Is het hout bijvoorbeeld gebarsten moet je dit ook vervangen.
Kijk ook nog even op je checklist en kijk of alles naar plan is verlopen en of iets misschien nog beter en veiliger kan.
12. Slot
Begrippen:
Mortierbom : De bol die je in de afschietbuis stopt. (engels: shell)
Mortier : De afschietbuis (engels: mortar)
Mortarburst : Dan ontploft de shell direct in de buis.
Muzzle break : De shell ontploft net boven de buis.
Flower pot : De shell ontploft in de buis.
Lift charge : Dit is de stuwlading van de mortierbom, die de bom de lucht in schiet
Break Charge: Dit is saslading die het effect van een mortierbom (de sterren) in de lucht verspreidt.
Het is een goed idee om eens op internet naar ongelukken met mortierbommen te zoeken. Het geeft je een goed idee van wat er allemaal kan gebeuren met dit stuk vuurwerk. Ook fotos van de destructie die een mortierbom kan veroorzaken zijn zeer indrukwekkend.
Na het lezen van deze informatie ben je hopelijk wat wijzer. Maar denk nou niet dat je alles weet en meteen aan de slag kan gaan. We blijven het aan iedereen afraden. Maar dit is ons enige middel om een veilig schieten te promoten. De theorie beinhoudt nooit alle aspecten. In de praktijk zul je vaak problemen tegenkomen die met de gegeven informatie niet op te lossen zijn. Dan zal het vaak aankomen op een verstandige en vooral veilige handelswijze en op “een koel hoofd bewaren”.
Veiligheid boven alles !
(C) 2004 for freakpyromaniacs.com by matchscratch
